روش‌های ساخت اپلیکیشن موبایل

نویسنده : سید ایوب کوکبی ۸ اردیبهشت ۱۳۹۸
روش‌های ساخت اپلیکیشن موبایل

افزایش استفاده از تلفن‌های همراه، زمینه را برای گسترش بازار موبایل و معرفی اسمارت‌فون‌ها و به تبع آن رونق بازار اپلیکیشن‌های موبایل فراهم کرد؛ تا جایی که امروز برنامه‌های موبایلی در هر موضوع و کسب‌وکاری قد علم کرده‌اند. این رشد بی‌سابقه، افراد زیادی را به توسعه و ساخت اپلیکیشن‌های موبایل ترغیب کرده است. از طرفی، وجود روش‌های متعددی برای ساخت برنامه‌های موبایل، شروع کار را برای افراد مبتدی ممکن است با سختی همراه کرده باشد. هدف این مقاله ترسیم یک نقشۀ کلی و معرفی روش‌های مختلف جهت ساخت برنامه‌های موبایلی است؛ امید که علاقه‌مندان این حوزه، دید روشنی از مسیری که در آن گام نهاده‌اند به دست آورند.

نمای کلی

اولین سوالی که باید از خودتان بپرسید این است که «چرا باید این برنامه را بسازم؟»

در صورتی که می‌خواهید برای پلتفرم مشخصی برنامه بسازید (مثلاً اندروید، iOS یا ویندوزفون)، بهترین راه کدنویسی native به زبان آن پلتفرم است که بعداً درموردش صحبت خواهیم کرد.

اگر برنامۀ شما نیازمند دسترسی زیادی به سخت‌افزار است حتماً باید برای هر پلتفرم نسخۀ مجزایی بسازید. به عنوان مثال ساخت یک اپلیکیشن مدیریت حافظه، مدیریت Ram یا پاکسازی حافظه به هیچ عنوان به صورت کراس‌پلتفرم میسر نیست و اگر امکان‌پذیر هم باشد قطعاً بهینه نخواهد بود. چنین برنامه‌ای را حتماً باید روی هر پلتفرم به زبان همان پلتفرم نوشت تا بیشترین دسترسی به سخت‌افزار را داشته باشد. ساخت برنامه‌ای مثل کلین مستر با ابزارهای کراس‌پلتفرم آب در هاون کوبیدن است و هر جایی دیدید دروغی تبلیغاتی بیش نیست!

ولی اگر برنامه قرار باشد یک سری کارهای غیرسخت‌افزاری انجام دهد، ابزارهای کراس‌پلتفرم قابل استفاده خواهند بود. استفاده از این ابزارها، زمان توسعۀ اپلیکیشن برای پلتفرم‌های مختلف را به شدت کاهش می‌دهد چون یک بار برنامه را می‌سازید و چندین سکو خروجی می‌گیرید.

برای ساخت اپلیکیشن‌های کراس‌پلتفرم دو نوع ابزار وجود دارد: ابزارهای هیبریدی (Hybrid) و ابزارهای نیتیو(Native) که در موردشان جلوتر حرف می‌زنیم.

ساخت و توسعۀ برنامه برای یک پلتفرم مشخص

فرض می‌کنیم می‌خواهید روی یک سکوی مشخص و به زبان نیتیو برنامه بسازید. سیستم‌عامل‌های مختلفی برای موبایل وجود دارد که مشهورترین آن‌ها اندروید، iOS و ویندوز فون است و از میانشان اندروید پرچمدار محسوب می‌شود. موارد دیگری مثل فایرفاکس موبایل، اوبونتو موبایلی و … هم وجود دارند که در حاشیه بوده و ضریب نفوذ زیادی در بازار ندارند.

به گفتۀ IDC در سال ۲۰۱۷ تقریباً ۸۳٫۴ درصد کاربران موبایل اندروید، ۱۵٫۴ درصد iOS و ۰٫۸ درصد ویندوزی هستند.


با توجه به محبوبیت بالای اندروید، توسعه‌دهندگان نیز تکنولوژی‌ها و فناوری‌های خود را هم‌سوی آن قرار داده‌اند. یکی از دلایل مهم افزایش استقبال از اندروید، متن‌بازبودن است. البته از پایداری بالای سیستم‌عامل iOS شرکت اپل و هماهنگی بی‌نظیر آن با سخت‌افزارهای این شرکت نیز نمی‌توان گذشت.

اندروید

همانطور که بالاتر اشاره کردیم، اندروید در حال حاضر گوی سبقت را از سایر رقبا گرفته و بیشتری تعداد برنامه را در بین سیستم‌عامل‌های موبایلی دارد. روزانه میلیون‌ها نفر از گوگل‌پلی بازدید کرده و حجم زیادی از برنامه‌ها را بر روی گوشی خود نصب می‌کنند. سیستم عامل اندروید از کرنل لینوکس که به زبان سی نوشته شده و تعدادی API سطح بالا ساخته شده است.

بسیاری از برنامه‌های نیتیو اندروید با زبان جاوا نوشته شده‌اند و در یک ماشین مجازی تحت عنوان دالویک اجرا می‌شوند. وظیفۀ این ماشین تبدیل بایت کدهای جاوا به دکس کدهای دالویک است. اغلب برنامه‌نویسان از اندروید استودیو برای ساخت برنامه‌های اندروید استفاده می‌کنند و توصیۀ گوگل نیز استفاده از همین IDE است. در هر حال با ابزارهای دیگری مثل اکلیپس هم می‌توانید کدنویسی کنید ولی قطعاً آیندۀ خوبی در انتظار آن‌ها نیست. مسلماً گوگل برای IDE رسمی خود یعنی اندروید استودیو تمرکز بیشتری خواهد داشت.

از اوایل سال ۲۰۱۷ رغبت خاصی به زبان کاتلین پیدا شده است و با اعلام رسمی گوگل از حمایت از این زبان این رغبت افزایش بیشتری هم در بین برنامه‌نویسان پیدا کرد. کاتلین یک زبان استاتیک مبتنی بر ماشین مجازی جاوا است (JVM) و تقریباً تمام کارهایی که می‌توانید به زبان جاوا انجام دهید را به روشی ساده‌تر و زیباتر با این زبان می‌توانید انجام دهید. کاتلین زبانی ساده و در عین حال غنی است که تیم سازندۀ آن برخلاف جاوا مدام در حال افزایش قابلیت‌های آن است. توصیه می‌کنیم مقالۀ چرا از جاوا به زبان کاتلین سوئیچ کنیم را مطالعه کنید و در صورت تمایل راهنمای ابتدایی زبان کاتلین را هم دنبال کنید.

بخوانید  آشنایی با گیت (git) - بخش اول

توصیه می‌کنیم برای عقب نماندن از ترندهای برنامه‌نویسی، کاتلین را در کنار جاوا یاد بگیرید.

iOS

iOS سیستم عامل محبوب دیگری است که از سوی شرکت اپل عرضه شده و جامعۀ کاربری خوبی هم دارد. لازم به گفتن نیست که این محصول نیز همانند سایر محصولات اپل متن‌باز نبوده و ساخت برنامه توسط کیت برنامه‌نویسی iOS SDK صورت می‌گیرد که توسط اپل عرضه و مدیریت می‌شود.

برای ساخت برنامه‌های نیتیو iOS می‌توانید از زبان سوئیفت و آبجکتیو سی در محیط Xcode استفاده نمایید.

سوئیفت زبانی است که انحصاراً از سوی اپل برای توسعۀ اپلیکیشن برای محصولات این شرکت ساخته شده است. محدودیت اصلی برنامه‌نویسی iOS این است که حتماً باید یک دیوایس مک برای کامپایل برنامه داشه باشید.

ویندوز فون

ویندوز فون سومین سیستم عالم محبوب حال حاضر دنیای موبایل است که البته با اخبار ضد و نقیض مایکروسافت هنوز به درستی آیندۀ این سیستم‌عامل مشخص نبوده و در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. متأسفانه مایکروسفات در عرصۀ موبایل سیاست‌های خود را چندین بار عوض کرده و معلوم نیست بالاخره چه نقشه‌ای برای آن در سر دارد. در حال حاضر تمرکز این شرکت روی تبلیت‌های سرفیس و ویندوز ۱۰ است؛ تا اینکه ببینیم در آینده چه بلایی سر ویندوز فون آن خواهد آمد.

آخرین نسخۀ ویندوز یعنی ویندوز ۱۰ به صورت Universal Windows Platform یا UWP شناخته می‌شود که ظاهراً نقشۀ جدید مایکروسافت برای ساخت یک سیستم عامل یکپارچه برای تمام دیوایس‌هاست. از دستگاه‌های پی سی گرفته تا تبلت‌ها، کنسول بازی ایکس باکس و تلفن‌های همراه قرار است این سیستم عامل را به شکلی هماهنگ اجرا کرده و جدیدترین آپدیت‌های آن را دریافت کنند.

برای ساخت برنامه‌های ویندوزی باید از Windows SDK استفاده کنید. می‌توانید از XAML برای ساخت واسط کاربری و زبان سی شارپ در محیط ویژوال استودیو استفاده کنید. توصیه می‌کنیم ساخت اپلیکیشن‌های موبایلی برای پلتفرم ویندوز فون را اولویت آخر خود قرار دهید چون به لحاظ تاریخی ثابت شده مایکروسافت چندان به فکر برنامه‌نویسها نیست؛ تکنولوژی‌ها را هر زمان که بخواهد معرفی می‌کند و هر وقت لازم بداند از میان برداشته و با تکنولوژی‌های دیگری جایگزین می‌کند.

توسعه کراس‌پلتفرم

در صورتی که بخواهید برنامه‌ای برای بیش از یک پلتفرم موبایلی بسازید قطعاً استفاده از ابزارهای کراس‌پلتفرم به درد شما می‌خورد. برای ساخت برنامه‌های کراس‌پلتفرم دو نوع ابزار وجود دارند که پیش‌تر به آن اشاره کردیم: هیبرید و نیتیو

تاکنون تمام ابزارهایی که دربارۀ آن حرف زدیم به یک SDK مخصوص در پلتفرم مورد نظر نیاز داشتند. مثلاً برای توسعۀ اپ‌های iOS ضمن داشتن یک دیوایس مک بوک حتماً باید از SDK و IDE مخصوص اپل نیز استفاده کنید ولی برای ابزارهای هیبریدی و نیتیو داستان کمی فرق می‌کند. اجازه دهید هر یک از روش‌ها را به صورت جداگانه بررسی کنیم. در هر دسته به معرفی ابزارهایی خواهیم پرداخت که بیشتر از بقیه سر زبان‌ها هستند. قطعاً موارد بسیار بیشتری هم هستند که با جستجو در اینترنت می‌توانید پیدا کنید.

ابزارهای هیبریدی

ابزارهای هیبریدی با این هدف ساخته شده‌اند تا برنامه‌نویسان وب با همان دانش قبلی بتوانند برنامه‌های موبایلی بسازند. مثلاً با همان دانش HTML5 بتوانند اپلیکیشن‌هایی بسازند که روی دستگاه‌های موبایل اجرا شود. برنامه‌های هیبریدی معمولاً توسط HTML5, CSS و جاوا اسکریپت ساخته می‌شوند. نمونه‌ای از برنامه‌های هیبریدی، اپلیکیشن موبایلی آمازون است.

برنامه‌های هیبریدی برای شرکت‌ها و استارتاپ‌هایی مناسب است که از قبل نسخۀ تحت وب محصول خود را لانچ کرده‌اند و اکنون می‌خواهند نسخۀ موبایلی را هم عرضه کنند. برنامه‌های هیبریدی در دسته‌بندی کراس‌پلتفرم‌ها قرار می‌گیرند بنابراین انتظار دسترسی بالا به سخت‌افزار نداشته باشید ولی برای کارهای معمول و ارتباطات ساده گزینۀ قابل قبولی هستند. بیایید به صورت جداگانه، چند ابزار و فریم‌ورک مشهور هیبریدی را بررسی کنیم تا با خصوصیات هر یک آشنا شویم.

Apache Cordova

کوردوا یک پلتفرم رایگان و متن‌باز است که با یک کدبیس واحد امکان تولید برنامه را برای چنین پلتفرم موبایلی امکان‌پذیر می‌کند.

در این پلتفرم می‌توانید برنامۀ مورد نظر خود را با HTML, CSS, Javascript بسازید و برای سکوهای اندروید، iOS، ویندوز، FirefoxOS و … خروجی بگیرید. در بین ابزارهای هیبرییدی Cordova یک سروگردن بالاتر از بقیه قرار دارد. این ابزار کلی پلاگین و اکستنشن هم کنارش دارد که با استفاده از آن می‌توانید به قسمت‌های مختلف دستگاه مثلاً دوربین، ف صدا و … در سطح مشخصی دسترسی داشته باشید. با توجه به متن‌باز بودن کوردوا، ادوبی نسخۀ مخصوص خودش را تحت عنوان PhoneGap عرضه کرده است که در واقع در قلبش کدهای کوردوا را حمل می‌کند.

بخوانید  آموزش گیت - قسمت چهارم

Framework7

فریم‌ورک متن‌باز و رایگان دیگری است که اجازۀ ساخت اپلیکیشن‌های اندروید و iOS با ظاهری مشابه برنامه‌های واقعی را به شما می‌دهد. این ابزار روش خوبی برای ساخت نسخۀ پروتوتایپ برنامه‌هاست. یعنی زمانی که ایده‌پردازی‌های لازم انجام شده، طراحی و وایرفریم هم انجام شده و فقط یک نسخۀ اولیه از برنامه مانده تا کاربر عملکرد آن را درک کند. اینجا فریم‌ورک۷ کاربرد خواهد داشت. این فریم‌ورک درواقع برنامه‌های هیبریدی را بر فراز کوردوا برپا می‌کند. فریم‌ورک۷ بیشتر تمرکزش روی iOS است و از ابتدا هم برای این پلتفرم ساخته شد ولی بعدها برای سایر سکوها هم اقدام کرد.

Ionic Framework

آیونیک یک کیت برنامه‌نویسی رایگان و متن‌باز جهت ساخت برنامه‌های هیبریدی است که روی آپاچی کوردوا و انگولار ساخته شده است. در این کیت می‌توانید با زبان HTML5, CSS و پیش‌پردازشگر Sass اپ‌های هیبریدی بسازید. اکستنشن‌های متعددی هم برای کار با بلوتوث، دوربین و … در اختیار دارد.

JQuery Mobile

برنامه‌نویسان وب با قدرت بالای کتابخانۀ جی‌کوئری آشنا هستند. جی‌کوئری موبایل فریم‌ورکی جذاب برای توسعۀ برنامه‌های کراس‌پلتفرم بوده که از طیف گسترده‌ای از سکوها مثل دسکتاپ، اسمارت‌فون‌ها، تبلت‌ها و حتی دستگاه‌های کتابخوان مثل کیندل حمایت می‌کند. این فریم‌ورک بر اساس ماژول کار می‌کند به این صورت که برای ساخت هر قسمتی از برنامه باید از ماژول‌های مربوط به آن استفاده کرد.

Onsen UI

فریم‌ورک دیگری است که امکان ساخت اپلیکیشن‌های هیبریدی را با استفاده از جاوا اسکریپت، انگولار، React و Vue.js فراهم می‌کند.

ابزارهای نیتیو (Native)

برنامه‌های هیبریدی را هرچقدر هم تلاش کنید بازهم خروجی کار چیزی مثل صفحات وب به نظر می‌رسد. در واقع حس برنامه بودن برای کاربر ندارند. ابزارهای نیتیو تا حد زیادی این مشکل را برطرف کرده‌اند.

ابزارهای نیتیو به شما اجازه می‌دهند تا با یک زبان مشخص برنامۀ خود را بسازید و سپس با ابزارهای کامپایل، خروجی را برای هر پلتفرمی که دوست داشتید تولید کنید.

برنامه‌های نیتیو دسترسی بیشتری به سخت‌افزار دارند و سازگاری بیشتری هم با آن دارند. اپ‌های هیبریدی در اغلب اوقات بخصوص وقتی بزرگ و سنگین می‌شوند باگ تولید می‌کنند و توانایی زیادی در استفاده از امکانات سخت‌افزای گوشی ندارند ولی در ابزارهای نیتیو اوضاع کاملاً فرق می‌کند، بیایید چند نمونه از آن‌ها را بررسی کنیم.

React Native

React Native یکی از معروف‌ترین فریم‌ورک‌های کراس‌پلتفرم است که توسط کمپانی فیسبوک ساخته شده است. این فریم‌ورک امکان ساخت برنامه‌های موبایلی را فقط با زبان جاوا اسکریپت فراهم می‌کند. طراحی آن شبیه React است و به شما اجازه می‌دهد تا برنامه‌های غنی گرافیکی را با کامپوننت‌های متعددش بسازید.

با ریکت نیتیو شما یک وب‌اپلیکیشن یا اصطلاحاً برنامۀ هیبریدی نمی‌سازید. ریکت خروجی نیتیو و واقعاً یک اپلیکیشن واقعی موبایل تحویل شما می‌دهد. برنامه‌های ساخته شده با ریکت هیچ تفاوتی با نمونه‌هایی که با زبان جاوا در محیط اندروید استودیو یا با آبجکتیو سی در محیط Xcode می‌سازید ندارند. در واقع کاربر نهایی احساس نمی‌کند که با یک برنامۀ سطح پایین طرف است. ریکت از همان واحدهای زیربنایی سیستم‌عامل اندروید و iOS برای ساخت برنامه استفاده می‌کند. شما فقط این واحدها را طبق دستور در کنار هم قرار می‌دهید.

شاید ساخت اپلیکیشن‌های فیسبوک، اینستاگرام، ایرنب، فلیپ کارت با این فریم‌ورک اعتبار آن را بیش از پیش به شما نشان دهد. در حال حاضر بسیاری از برنامه‌نویسان بخصوص افرادی که پیش‌زمینۀ برنامه‌نویسی با تکنولوژی React دارند به این فریم‌ورک علاقه‌مند شده‌اند و اساساً یکی از دلایل محبوبیت React همین بحث React Native است. هر کسی بین دوراهی Vue.js و React و … می‌ماند قطعاً موردی را انتخاب می‌کند که در آینده برای توسعۀ اپ‌های موبایلی هم بتواند از آن استفاده کند.

Xamarin

زامارین تنها با یک کدبیس واحد اجازۀ ساخت برنامه برای پلتفرم‌های اندروید، ویندوز و iOS را می‌دهد. زبان برنامه‌نویسی در زامارین، سی‌شارپ است که در محیط ویژوال استودیو نوشته می‌شود.

زامارین انتخاب افرادی است که مهارت بالایی در زبان سی‌شارپ دارند و با تکنولوژی‌های مایکروسافت احساس راحتی می‌کنند. این فریم‌ورک در ابتدا مستقل بود ولی بعدها توسط مایکروسفات خریداری شد و امکانات زیادی هم به آن اضافه شد. تنها مشکل زامارین حجم بالای برنامه‌های آن است. طوری که یک برنامۀ ساده اگر سرجمع یک مگ نشود به خاطر کدهای اضافه و ماژول‌های جانبی حجمش به چیزی حدود پانزده تا بیست مگابایت یا بیشتر خواهد رسید. به هر حال مایکروسافت شرکت بزرگی است و روی مشکلات این فریم‌ورک کار می‌کند. برنامه‌هایی مثل پینترست، اسلک توسط زامارین ساخته شده‌اند.

بخوانید  آموزش گیت - قسمت دوازدهم (آخر)

NativeScript

نیتیو اسکریپت پلتفرم متن‌باز دیگری است که کدهای جاوا اسکریپت را به معادل نیتیو در سکوی مورد نظر تبدیل می‌کند. توضیحات سایت سازنده:

نیتیو اسکریپت بدون استفاده از وب ویو اجازۀ ساخت برنامه‌های نیتیو برای iOS و اندروید را می‌دهد. از انگولار، تایپ‌اسکریپت و جاوا اسکریپت پیشرفته استفاده کنید تا ضمن اشتراک مهارت‌های وب، برنامه‌هایی با پرفرمنس بالا تولید کنید. API نیتیو را به صورت ۱۰۰% در زبان‌های جاوا اسکریپت دریافت کنید و از پکیج‌های NPM, CocoaPod و گریدل استفاده مجدد کنید. این ابزار متن‌باز و رایگان است.

راستش را بخواهید در دنیای کراس‌پلتفرم‌ها همان React Native و زامارین بیشتر از بقیه صدا در کرده‌اند طوری که نوبت به گزینه‌های دیگری مثل نیتیو اسکریپت و صدها مورد دیگر که با جستجویی در اینترنت می‌توانید پیدا کنید نمی‌رسد. شاید بهترین پیشنهاد ما این باشد که هر پلتفرم و فریم‌ورک را به صورت جدا تست کنید تا موردی که بیشتر با سلیقۀ شما جور در می‌آید را انتخاب کنید.

پیشنهاد ویژه به بازی‌سازها

تا این لحظه روش‌های مختلف ساخت برنامه‌های موبایلی را آموختیم ولی اگر قصد ساخت بازی‌های موبایلی داشته باشید هیچ یک از راه‌هایی که اشاره کردیم کارایی زیادی نخواهند داشت. برای ساخت بازی، ابزارهای کراس‌پلتفرم مختلفی وجود دارند که مهم‌ترینشان یونیتی و آنریل انجین است. در ایران یونیتی کاربرد بیشتری در ساخت بازی‌های موبایلی دارد و آموزش‌های خوبی هم برای آن وجود دارد.

موتور بازی‌سازی یونیتی (Unity)

Unity3D یکی از مشهورترین موتورهای بازی‌سازی دنیاست که به شما امکان می‌دهد با یکبار کدنویسی چندین خروجی برای سکوهای مختلف بگیرید. در یونیتی می‌توان با زبان‌های سی شارپ، جاوا اسکریپت یا گو کدنویسی کرد. بعد از ساخت بازی به راحتی می‌توانید خروجی مورد نظر را در سکوهای اندروید، iOS، ویندوز فون، FirefoxOS و … دریافت کنید. یونیتی حتی خروجی بازی برای سیستم‌عامل ویندوز و لینوکس هم می‌دهد. همچنین امکان ساخت برنامه‌های واقعیت افزوده نیز در این موتور بازی سازی وجود دارد. یونیتی از پلاگین‌های و اکستنشن‌های فراوانی برخوردار است که شما را در ساخت بازی‌ها یاری می‌کند. اگر به حجم گستردۀ بازی‌های ساخته شده با این گیم‌انجین توجه کنید قطعاً به قدرت بالای آن پی خواهید برد.

Unreal Engine

موتور بازی سازی دیگری است که شهرت جهانی دارد. بر اساس توضیحات وب‌سایت آنریل انجین:

آنریل انجین مجموعۀ کاملی از ابزارهای طراحی است که دید هنری کاملی به همراه انعطاف‌پذیری بالا برای موفقیت تیم‌ها در هر اندازه‌ای، در اختیارشان قرار می‌دهد.

این گیم‌انجین کاملاً به زبان سی پلاس پلاس نوشته شده و به شما اجازه می‌دهد بازی خود را برای پلتفرم‌های مختلف عرضه کنید.

جمع‌بندی

انتخاب راه‌حل مناسب کاملاً به نیازهای شما بستگی دارد. نمی‌توان از بین روش‌های مختلف یکی را بهتر از بقیه معرفی کرد. این نیاز و شرایط شماست که تعیین می‌کند در هر مرحله از چه ابزای باید استفاده کنید. شاید بهترین پیشنهاد این باشد که با ابزارهای مختلف کار کنید تا بر اساس قابلیت‌ها و سلیقۀ شخصی بتوانید گزینۀ مناسب را انتخاب نمایید. در صورتی که می‌خواهید توسعه‌دهندۀ اندروید شوید توصیه می‌کنیم ابتدا تمرکز خود را بر روی یک پلتفرم مشخص بگذارید و با زبان اصلی آن اقدام به ساخت برنامه کنید تا ابتدا مهارت‌های لازم را کسب کنید و سپس به سراغ کراس‌پلتفرم‌ها بروید.

شروع کار با ابزارهای هیبریدی و کراس‌پلتفرم ضمن اینکه به آن راحتی که فکر می‌کنید نیست باعث تنبلی و سردرگمی بیشتر نیز خواهد شد. این ابزارها Learning curve و سختی‌های یاگیری خود را دارند و چیزی نیست که با یکی دو روز بتوان به دانش مورد نیاز برای ساخت یک برنامۀ کارآمد در آن‌ها دست یافت. در حال حاضر برنامه‌های هیبریدی چندان کاربرد ندارند و منطقی هم نیست وقت زیادی صرف فریم‌ورک‌های آن کنید. اما در بین ابزارهای نیتیو روی React Native و زامارین می‌توانید حساب باز کنید. برای بازی‌سازی هم پیشنهاد اول و آخر ما یونیتی است چون منابع آموزشی بیشتری برای آن وجود دارد و برای بازی‌سازی موبایلی امکاناتش واقعاً کافی است.

سید ایوب کوکبی

نویسنده و مترجم...

0 دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *